Aanpak

Bij deelname bespreken we of en hoe cultuureducatie al aanwezig is op school, en wat de visie is van de school. We bekijken in welke ontwikkelingsfase de school zit en welk traject daar het beste bij past: kennismaking, ontwikkeling, of doorontwikkeling. Meedoen kan eenvoudig via een kennismakingstraject. In het kennismakingstraject (maximaal 2 jaar) wordt gewerkt aan draagvlak voor cultuureducatie. Is het team enthousiast, en overtuigd van het belang van cultuureducatie? Dan gaat de school verder met een ontwikkeltraject om cultuureducatie te ontwikkelen en te verankeren. Voor scholen die al langer meedoen, is er het doorontwikkeltraject. Cultuur is altijd in beweging en daarom is cultuureducatie ook altijd nog verder te ontwikkelen. Bovendien zijn doorontwikkelscholen een bron van kennis en inspiratie voor scholen die aan het begin staan van hun ontwikkeling.

De start: Een school die Cultuurheldenschool wordt, krijgt een eigen adviseur van Cultuurhelden. Samen maken school en adviseur een plan van aanpak, het Cultuurheldenplan. Met dat plan wordt aangesloten bij de onderwijsvisie, de cultuur en de culturele omgeving van de school. Die manier van werken (maatwerk en het samenwerken met de school) zorgt voor echt duurzame ontwikkelingen. Ieder Cultuurheldentraject is anders, zoals ook iedere school anders is. Juist omdat de leerkrachten of docenten actief meedenken en mee-ontwikkelen, ervaren zij verantwoordelijkheid voor het traject. Ieder jaar wordt de voortgang besproken en indien nodig passen we het traject aan.

In een Cultuurheldentraject werken we aan kwaliteitsverbetering van cultuureducatie. Dat doen we op twee manieren: we zorgen dat er gewerkt wordt aan het artistiek creatief vermogen van leerlingen, en we bevorderen de deskundigheid van leerkrachten en docenten ten aanzien van cultuureducatie.

Deskundigheidsbevordering op het gebied van cultuureducatie

Kunst en cultuur maken onderwijs creatiever, rijker en betekenisvoller. De workshops, trainingen en ontwikkelsessies van Cultuurhelden geven leerkrachten en teams kennis, inspiratie en praktische vaardigheden om cultuureducatie op school vorm te geven. De uiteindelijke doelen wat betreft deskundigheidsbevordering op een school zijn:

• Er is begrip van wat een artistiek creatief proces inhoudt, en hoe dit proces het artistiek creatief vermogen van leerlingen vooruithelpt
• In Cultuurhelden-kunstactiviteiten op school maken leerlingen een artistiek creatief proces door
• De school heeft een duidelijke visie op cultuureducatie
• Een teamlid van de school is specialist cultuureducatie (liefst meer dan één persoon)
• Op school is het belang van cultuureducatie duidelijk, en dit belang wordt uitgedragen (binnen het team, en naar leerlingen, ouders en andere betrokkenen)
• Er worden bewuste keuzes gemaakt op het gebied van cultuureducatie
• Er wordt passende cultuureducatie ontwikkeld, eventueel met behulp van (interne of externe) kunstdocenten en culturele partners• Deskundigheid van teamleden wordt gekoesterd en zo nodig overgedragen aan anderen

Natuurlijk zijn deze doelen niet van vandaag op morgen bereikt. Hier wordt in de loop van jaren aan gewerkt, bijvoorbeeld via een training voor leerkrachten die uitlegt wat dat nou is, een ‘artistiek creatief proces’. Of via een bijeenkomst waarin een trainer met het team van een school werkt aan een visie op cultuureducatie. Een ander voorbeeld: een kunstdocent helpt een groep leerkrachten met het maken van een kunstles waarin de leerlingen een artistiek creatief proces doorlopen. Die les maken ze rond een bepaald thema, en de kunstdocent voert de les ook samen met de leerkrachten uit. Of: een kunstdocent oefent met leerkrachten specifieke kunstvaardigheden (bijvoorbeeld ‘werken met stop-motion, hoe doe je dat?’). Alle activiteiten worden afgestemd op de wensen van de school en begeleid door ervaren trainers en kunstdocenten. Oftewel: Cultuurhelden werkt altijd op maat en in dialoog met de school.
 

Het artistiek creatief vermogen en een artistiek creatief proces

In alle activiteiten van Cultuurhelden wordt aandacht besteed aan het artistiek creatief vermogen van leerlingen. Daarmee bedoelen we dat leerlingen een vorm (theater, beeldend, muziek, poëzie enz.) leren geven aan hun ervaringen. Daarbij gebruiken ze hun verbeelding (ze stellen zich iets voor, en/of ze beelden iets uit met hun lichaam, met een materiaal of met een instrument).
Hoe kun je leerlingen helpen om hun artistiek creatief vermogen te ontwikkelen? Vaak staat bij een kunstactiviteit het eindproduct op de voorgrond. Bijvoorbeeld een dans die gemaakt is, een gedicht, een tekening. Dat eventuele eindproduct is natuurlijk belangrijk, maar wat eraan voorafgaat, is ook heel belangrijk. Bijvoorbeeld: in een beeldende les rond het onderwerp ‘licht en donker’ wordt gewerkt met krijt. Leerlingen experimenteren met krijt, zoeken naar hun eigen herinneringen aan ‘donker’, hun associaties met ‘licht’, ze werken misschien samen, ze kiezen uit verschillende uitprobeersels. De stappen die een leerling doorloopt in een kunstles noemen we een artistiek creatief proces. De leerling oefent in zo’n proces met allerlei vaardigheden. Bijvoorbeeld kunstvaardigheden en creatieve vaardigheden. Cultuurhelden benadrukt in een artistiek creatief proces vooral de vaardigheden verkennen/onderzoeken, kennis/vaardigheden opdoen, verbeelden, evalueren en presenteren. Leerlingen verkennen/onderzoeken een onderwerp, of een materiaal, een kunstdiscipline of een techniek, en hun eigen ervaringen daarmee. Opdoen van kennis en vaardigheden is een onderdeel van een les waarbij de leerkracht of kunstdocent nieuwe kennis of vaardigheden introduceert. Leerlingen verbeelden tijdens het hele proces, we zien verbeelden als ‘je iets voorstellen, in je hoofd of in een vorm’. In een creatieve opdracht komt die verbeelding in een fysieke vorm tevoorschijn, bijvoorbeeld als beeldend werkstuk of als dans. Wat leerlingen verbeelden is altijd persoonlijk, omdat iedere leerling werkt vanuit een eigen geheugenbibliotheek. Evalueren gebeurt tijdens het terugkijken op het hele proces, en daarbij wordt ook besloten of een eventueel eindproduct gepresenteerd zal worden (en hoe, en aan wie).

Zie ook de toelichting op de begrippen artistiek creatief proces, artistiek creatief vermogen en geheugenbibliotheek.

Cultuurhelden is de Delftse uitvoerder van de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit en wordt gefinancierd door Fonds Cultuurparticipatie en de Gemeente Delft.